Pirion

I år er det hundre år sidan Olav H. Hauge vart fødd. I samband med dette kjem det ut ein del nyutgivingar om forfattaren og diktinga hans. I tillegg kjem nokre bøker i ny drakt. I barneboka ABC har Olav H. Hauge skrive tekstane, medan kona Bodil Cappelen har teikna dei fyldige illustrasjonane. Boka kom første gang ut i 1986.

Dette er ein tradisjonell ABC, med eit vers til kvar bokstav. Teksten er skriven i blokkbokstavar, noko som gjer den lett å lese, også for dei som nett har lært seg lesekunsten.

Versa har også mykje rim og rytme, som gjer lesinga enklare og teksten lettare å minnast.  
Havet voggar blått og blankt.

Serien om dei to kompisane Prikk og Flekk er no komen opp i seks bøker, der ”Prikk og Flekk ser stjerner” og ”Prikk og Flekk på prikknik” er dei to siste.

Hovudpersonane er dei kanin-liknande (og eigentleg ikkje særleg pene) Prikk og Flekk, som bur i eit hus og steller med både kvardagslege og meir uvanlege ting. Den eine av dei to er, som namna seier, prikkete, og den hin er flekkete. ”Akkurat slik det skal vere”, som er fast opningssetning i bøkene. Og prikkar og flekkar er gjennomgangstema i alle forteljingane, anten det no er sølt deig, stjerner eller myggstikk det er snakk om.

Teikningane har mange detaljar, og bøkene kan lesast både på eit enkelt og eit meir detaljert nivå. Her i huset har bøkene fenga frå toårs-alder, men til dømes dei mange ordspela i bøkene kjem nok endå meir til sin rett for eldre born.

I ”Prikk og Flekk ser stjerner” er det stjernehimmelen dei studerer, og endå fleire stjerner vert det når dei skallar i kvarandre så dei svimar av. Då kjem ein flygande tallerken med ein sjølvlysande Prikk og skal låna ein hammar, og etterpå lurer Prikk og Flekk på om dei har drøymt alt saman i svima. Den faste avslutningsscena er i sofaen, der alle brikkane fell på plass og Prikk og Flekk er seg sjølve att.

”Prikk og Flekk på prikknik” handlar om dei to luringane på piknik og alle kryp og insekt dei kjem over – og som stikk dei. Alle bøkene sluttar med to sider fakta og gjer-det-sjølv-oppgåver, og i denne boka er det mellom anna insektfeller og info om prikkane til marihøna. Desse faktasidene gjer det lett å aktivisera ungane og å læra meir om temaet i bøkene, og er eit klårt pluss.

I det heile er ”Prikk og Flekk”-serien fin både som høgtlesing og aktivitetsbok, og eit populært innslag i bokhylla.

Prikk og Flekk ser stjerner
Prikk og Flekk på priknikk
Tekst og teikning: Lotta Geffenblad
Omsetjing: Jo Eggen
Mangschou forlag 2008
Nynorsk

Dette er ei samling med dikt og vers. Tøysete, morosame og litt meir alvorlege vers. Linde Hagerup har klart å gi oss ei samling dikt som me likar å lese høgt, ja som ein nesten kan syngje. For dette er vers fylte med rim, rytme og klang. Vers som vert verande oppe i hovudet og som ein kan nynne for seg sjølv, om og om igjen.

Ingen vet hvor haren hopper
Hit og dit, og opp og ned
Ingen vet når haren stopper
Stopper haren, har den fred.

Hagerup skriv mykje i fast form, og her er bruk av både enderim og bokstavrim. Dette gjer mange av versa lette å hugse og fører til at borna kjenner att trekk frå andre rim og regler.

I mange av versa er språket det viktigaste, humor vert brukt som eit verkemiddel for å kunne la rimet stå på eigne bein. Trass i dette er det også innslag av alvor:

Tid er aldeles merkverdig
Først snegler den seg av sted
Men viss du slår tiden i hel
Så går den som bare det

I slike innslag har også den vaksne lesaren noko å strekkje seg etter. Tekstane ber elles preg av den enkle handlinga, kvardagen. Samstundes vert det dikta om store mysterium som verdsrommet.

Boka er ryddig og enkelt sett opp. Teikningane er tydelege og detaljrike. Det er ingen tvil om at teksten står i sentrum i presentasjonen, samstundes som illustrasjonane til Thore Hansen verken forsvinn eller kjem i skuggen av handlinga. Dei speler derimot på dei enkle versa og bygger opp under handlinga slik at det vert lettare å fylgje med.

Men mest av alt handlar dette om tekst. Om rim, rytme og musikalitet. Versa går inn i ein tradisjon ein kanskje ser alt for lite av i nyare barnelitteratur. Desse versa kan ein truleg lese høgt for born heilt ned i 2-årsalderen.

Av: Linde Hagerup
Illustrert av: Thore Hansen
Cappelen Damm 2008.

Dette er ein antologi mange har venta på, og samlinga gir oss som lesarar eit godt og omfattande møte med kva den nynorske barnelitteraturen har å by på. Her møter me alt frå flekkmonsteret som bygger harefelle, Noas sjark, det store alfabetdiktet, Jakob og Neikob og mange kjekke songar. Boka vert gitt til alle barnehagar og fyrsteklassar i landet, og bak lanseringa står Nynorsksenteret i Volda.

Boka er fargerik og har eit stort spekter, både i tekst og illustrasjon. Dei klåre fargane fører til at samlinga vert oversiktleg, og at den ikkje verkar så tung som den kanskje kunne. Boka vender seg også med ei helsing til førskulelærar og lærar om korleis dei best kan nytte seg av samlinga. Med trettiåtte forfattarar og tjueto illustratørar vert boka både omfattande og grundig.

Ein styrke med samlinga er detaljene. Her er songar med noter og rause illustrasjonar med ein klår strek. Dei sterke fargane er gjennomførte, og boka er då også delt opp med fargeseksjonar. Her er ei god blanding av kortare og lengre tekstar som alle høver godt til opplesing. Og det er lesestunda for dei minste som står i sentrum. Antologien vil truleg bli ein viktig reiskap for høgtlesing, både i barnehage og skule.

Her er også både tekst og bilete mange av borna kanskje må strekke seg ekstra etter. Dette er ei samling tekstar ein kan ha lenge og vekse saman med. Målsetjinga med boka har vore å samle gode, nye tekstar, noko eg meiner redaksjonen har klart. Mange av historiene, som til dømes Jakob og Neikob, vil mange av borna også kjenne att frå andre bøker. Samstundes vil mange av tekstane vere nye for dei og tilføre høgtlesinga noko ekstra. Og utvalet speglar målgruppa på ein god måte. Her er ikkje utdrag frå dei enklaste biletbøkene, samstundes som handlinga og språket i tekstane er lite komplisert.

Samlinga er like vid og brei som ein god antologi skal vere. Bak i boka vil ein også finne ei omfattande litteraturliste som vil hjelpe den ekstra interesserte i å finne meir detaljert stoff. Her er også ei fagleg oversikt over lesetips, som mange vil ha glede av. Nettopp dette løftar samlinga litt ekstra og fører til at den har mykje å by på, til fleire målgrupper.


Les for meg!
Ei samling nyare barnelitteratur til høgtlesing før og etter skulestart. Redaktør for samlinga er Petra J. Helgesen.
Samlaget 2008
 

Går det eigentleg an å laga ei faktabok om stavkyrkjer for born? Etter å ha lese ”den vesle stavkyrkjeboka” må svaret verta ”ja”. Boka har i alle fall engasjert ein treåring her i huset så mykje at han også les boka på eigahand iblant. Det har nok litt med å gjera at ein grøn dinosaur (av alle ting) er gjennomgangsfigur, men likevel.

Boka tek for seg alle dei norske stavkyrkjene, med kart som viser kvar i landet dei er. Så lærer me om byggjemåte, malmfuru som byggjemateriale, utsmykking og innbu. Så får me læra meir om fem utvalde kyrkjer: Undredal, Borgund, Lomen, Nore og Urnes. Me får lesa om historia til kvar kyrkje, om dekorasjonar og kunstskattar og om særlege tradisjonar knytte til kyrkjene. Visste du til dømes at Undredal kyrkje var vigd til sankt Nikolas i katolsk tid, og at det framleis er sankt Nikolas-opptog gjennom bygda på minnedagen hans 6. desember? (Denne Nikolas er elles seinare best kjend som julenissen.)

Heile boka er illustrert og utforma på ein måte som gjer stoffet morosamt og lett å formidla. Denne faktaboka bør absolutt få ein sjanse som høgtlesingsbok for små born og dessutan som sjølvlesing for dei litt eldre.
Det er Grete Letting og Reidar Solberg som har skrive boka, og forlaget er Skald frå Leikanger.

Den vesle stavkyrkjeboka
Tekst: Grete Letting og Reidar Solberg
Bilete: Björk Barkadóttir
Skald forlag, 2007
Nynorsk

Stian Hole hausta i fjor prisar både i inn og utland for den fyrste boka om Garmann, Garmanns Sommer. No er han tilbake med ei ny vakker og skummel bok om den vesle guten som denne gongen har byrja på skulen.

Når Roy i fjerde dukkar opp, ynskjer Garmann at han er på ferie i Kina eller at han blir borte som spurvane i hekken. Roy er kongen i gata og bestemmer alt. Garmann har våga seg inn i hagen til Frimerkemannen, der det frå før er skummelt nok. Så får Roy han til å tenne på det tørre graset, og då blir alt farleg og fælt.

Men Garmann blir likevel vener med Frimerkemannen, som har god tid til å snakke om store ting på trappa. Garmann får nye blomar med fine namn som åkermåne, ormehode og øyentrøst til herbariet sitt. Frimerkemannen har vore postmann og kan alle postnumra frå 9900 Kirkenes til 4521 Lindesnes.

Det mest fantastiske med denne boka er kor gjennomført ho er. Stian Hole har ein særeigen digital collageteknikk, og har også denne gongen stått for både design, illustrasjon og tekst. Boksidene er fulle av poesi og små detaljar både småskulebarn og vaksne kan fryde seg over. Denne boka kan ein lese mange gonger og finne noko nytt kvar gong.

Garmanns gate
Ei biletbok av Stian Hole
Cappelen Damm 2008